استاد علي نقي وزيري پدر موسيقي نوين ايران

………….

مجنون » و دواپرت « شوهر بدگمان » و « گلرخ » و پانتوميم : « دزدي بوسه » و « لاسي‌ها »، از آثار قلمي و هنري اين دوره استاد وزيري است كه مورد استقبال بي‌نظير مردم قرار گرفت.

قسمتي ديگر از تصنيفات وزيري عبارتند از :

1 - « نيمه شب » بر روي اين غزل حافظ : (زلف آشفته و خوي كرده و خندان لب و مست ).

2 - « دلتنگ » بر روي اين غزل حافظ : (داني كه چيست دولت ديدار يار ديدن).

3 - « دختر ناكام » تجسم اين غزل حافظ : (اي پادشه خوبان داد از غم تنهائي).

4 - « دو عاشق » بيان اين غزل حافظ : (بنال اي بلبل اگر با منت سرياري است).

5 - « گريلي » تجسم اين غزل حافظ : (بمژگان سيه كردي هزاران رخنه در دينم).

6 - « خريدار تو » بيان و تجسم اين غزل سعدي : (من بي‌مايه كه باشم كه خريدار تو باشم).

7 - « شكايت من » بر روي اين شعر مولوي : (بشنو از ني چون حكايت ميكند).

و دو سنفوني بنام : « سنفوني شوم » كه استاد در مرگ وسوگ پدرش ساخته و همچنين سنفوني : « شبان و موسي» كه اين سنفوني ملهم از قصه و حكايت منظوم مولوي است.

علينقي وزيري در چند سال پيش

قطعات

قطعات موسيقي توصيفي كه اشعار آن از شعراي معاصر است مانند:

1 - « زبان عشق » در دستگاه افشاري با شعر دكتر حسين گل گلاب.

2 - « نا اميد » در سه دستگاه با شعر دكتر حسين گل گلاب.

و قطعات : « ره عشق »، « سوز من »، « كارمن »، « دو بلبل » و « غمگين » و متجاوز از دويست قطعه ديگر كه تذكار آنها نياز به صفحات متعدد دارد.

آثار چاپ شده وزيري

آثار چاپ شده استاد وزيري عبارتند از :

1 – نظري به موسيقي مقدماتي.

2 – نظري به موسيقي ايراني.

3 – نظري مفصل به موسيقي غربي.

4 – سرود مدارس با اشعار فردوسي و سعدي.

5 – دستور ويلن در دو جلد.

6 – دستور تار چاپ برلن.

7 – زيبا شناسي در هنر و طبيعت.

8 – خدائيهاي كودكان در 5  جلد.

9 – تاريخ هنرهاي مصور.

10 – زيباشناسي تحليلي (اثر : گاستالا – ترجمة استاد وزيري).

اين خدمات گرانبهاست كه موسيقي ملي ما را كه سالها در بوته فراموشي افتاده و طريق اصمحلال مي‌پيمود دوباره زنده كرده مقامي را كه شايسته هنر موسيقي ملي ايران بوده به آن بخشيد.

بدون هيچگونه مبالغه و گزافه‌گوئي بايد بجرأت گفته كه : با جانفشاني كلنل وزيري و مراقبت‌هاي بي‌شائبه او هنر موسيقي ايران جان تازه‌اي گرفت و به حيات نوين گام نهاد شايسته و سزاوار است كه كلنل وزيري را پدر موسيقي نوين ايران بناميم و بدانيم.

عقايد كلنل وزيري در مورد موسيقي ايراني

درباب غم در موسيقي ايران از استاد سئوال شد و ايشان چنين اظهار نظر نمودند :

… هنر پديده‌ايست اجتماعي هنرمند نيز زاده اجتماع خويش است. اگر عوامل شادي در روح هنرمند بوجود آيد بدون ترديد آثاري كه بوسيله او خلق ميشود (شادي آفرين) خواهد بود و گرنه (غم آفرين) خواهد بود.

ديگر اينكه هنر در بعضي موارد ميتواند انتزاعي و تجريدي باشد در اين حالت اگر هنرمند در شرايطي مرفه و شادزيست قدر مسلم آثار شادي‌بخش بوجود ميآورد و مورد ديگر كه مي‌تواند هنر روزگار ما را (مخصوصاً در موسيقي) بسوي نوعي تحرك، جنبش و شادي راهنمون شود حمايت موسيقيدان از جانب سازمانهاي مؤثر اجتماعي است.

من در زمانيكه بوطن بازگشتم با وجود عدم وسايل كوشش كردم اين تحرك و جنبش را در موسيقي احياء نمايم و مؤيد و نمونه آن آثاريست كه در سالهاي 1304 شمسي و بعد از آن بوجود آوردم مانند : انواع سرودها و مارشها و اپرت‌ها و ترانه‌ها كه اشعار آنها از شعراي متقدم و متأخر و معاصر بود مانن سرود « اي وطن »، «سرود خاك ايران»، «مارش ظفر»، « اپرت دائي كچل»، قطعه « من بي‌مايه » و سرود :كشور ما ايران بود    پادشهش كوروش و دارا بود

و مارش « پيام به سيروس » كه شعر آن از اديب الممالك فراهاني است.

چهره تازه‌اي از استاد

آخرين اثر كلنل وزيري

كلنل وزيري درباره آخرين اثر خويش اظهار داشت : آخرين اثر من در موسيقي (سنفوني نفت) است كه در جريان مبارزه ملت ايران عليه بيدادگري بيگانگان نسبت بايران در حدود سال 1328 ساخته شده متأسفانه نت اين سنفوني درحال حاضر در اختيار من نيست و نزد دوست وفادار و صميميم سليمان سپانلو بود كه از شاگردان من بود و تار نيز خوب مينواخت ليكن اين دوست صديق چند سال قبل درگذشت.

برجسته‌ترين شاگردان استاد

استاد درباره شاگردان برجسته خود گفتند :

از ميان تعداد زيادي كه موسيقي را نزد من آموختند چندتن هنر موسيقي را حرفه خود قرار دادند و برخي بكارهاي ديگر پرداختند از جمله كسانيكه موسيقي را حرفه اصلي قرار ندادند تا آنجا كه بخاطر دارم عبارتند از آقايان :

1 – دكتر محمد حسين اديب « وزير اسبق بهداري ».

2 – كاظمي « وزير اسبق امور خارجه ».

3 – پروفسور منوچهر وارسته « استاد دانشگاه جنگ ».

4 – علي مشير « معاون اسبق وزارت دارائي ».

و شاگردانيكه رشته هنر و موسيقي را ادامه دادند و درحال حاضر هريك در حد خود از نام‌آوران اين هنر ميباشند عبارتند از :

1 – حسينعلي ملاح

2 – حشمت سنجري

3 – عبدالعلي وزيري

4 – جواد معروفي

5 – مرحوم ابوالحسن صبا

6 – مرحوم روح الله خالقي

7 – مرحوم موسي معروفي

8 – مرحوم خادم ميثاق

9 – مرحوم فروتن راد

آخرين سمت استاد كلنل وزيري

استاد درمقابل اين سئوال اظهار داشتند كه :

… آخرين سمت من در دانشگاه استاد كرسي زيبا شناسي بود كه چند سال پيش با عنوان استاد ممتاز دانشگاه تهران بازنشسته شدم چون متجاوز از هشتاد سال از عمرم ميگذرد ليكن با كهولت و كسالت و بيماريهاي مختلفي كه «لازمه پيري است» بيشتر اوقات را به استماع موسيقي و مطالعه برخي از نشريات خارجي و ايراني و همچنين خواندن آثار شاعران اين روزگار مي‌گذرانم من توجه خاصي به شعرهاي خوب شاعران جوان معاصر دارم و بايد بگويم قسمت اعظم اوقات من صرف خواندن آثار اين شاعران مي‌شود و از پاره‌اي از آنها خوشم مي‌آيد، رونويس برمي‌دارم و بهنگام فراغت با حفظ كردن آنها خود را مشغول مي‌كنم.مثل : فريدون مشيري، محمود كيانوش، نصرت رحماني، مهدي اخوان ثالث، سيمين بهبهاني، نادر نادرپور، بيژن سمندر، سياوش كسرائي و پرويز خائفي. براي همه اين شعرا و هنرمندان كه در هر رشته و زمينه هنري كار ميكنند آرزوي موفقيت دارم.

در اينجا براي حسن ختام، چكامه‌اي را كه آقاي حسينعلي ملاح موسيقيدان معاصر بمناسبت جشن هشتادمين سال تولد استاد وزيري سروده است از نظر خوانندگان هنر دوست ميگذرد :

آواي هنر