یادی از ویگن

مگر ستاره کجا رميده

علیرضا افزودی

 

در عالم موسيقي و در کنار «تصنيف» و «آواز» و «ترانه»، خواندن «سرود» نيز نوعي از اجرا و هنري است که شکل و تعريف خاص خود را دارد. جايگاه مشخص «سرود» در مقولۀ موسيقي، و کاربردهايي که دارد، بر همگان روشن و شناخته شده است.

معروف‌ترين سرودهاي هر کشور، طبعا «سرود ملي» همان کشور است. و بعد شايد آنچه که در محيط و فضاي نظامي و پادگان‌ها اجرا مي‌شوند، و بالاخره سرودهاي گروه و دسته و احزاب، و سازمان‌هاي مختلف صنفي و سياسي که بيشتر براي تهييج اعضاء و هوا داران، و تاکيد بر اهداف و آرمان‌هاي آن حزب، و يا سازمان، خوانده و اجرا مي‌شوند.

 

 

در ايران، و بين ما ايرانيان شکل ديگري از اين نوع ترانه و تصنيف وجود دارد که اصطلاحا با عنوان «ترانه ـ سرود» شناخته مي‌شوند. البته ساخت و اجراي «سرود»، به‌خصوص از نوع انقلابي‌اش در ايران سابقه‌اي طولاني ندارد، ولي از طرفي «ترانه ـ سرود»هايي را داريم که با شعر و ابياتي جهت‌دارانه و تبليغ‌گرايانه، روي ملودي يا آهنگ ترانه‌اي معروف تنظيم، و در تکرار خود بر زبان‌ها افتاده. و از طرف ديگر، بوده و هستند ترانه‌هايي که بعد از اجرا و انتشار [بي‌آنکه سراينده و سازندۀ آهنگ، يا خوانندۀ ترانه چنين قصد و منظوري داشته باشند] در گردش‌هاي گروهي سمپات‌ها در کوه، يا در زندان‌هاي سياسي، توسط زندانيان آنقدر خوانده و تکرار شده، تا جايي که امروزه در زمرۀ «ترانه ـ سرودهاي انقلابي» شناخته شده، و از آن‌جمله به‌حساب مي‌آيند. ترانه‌هايي مثل «مرا ببوس» با صداي «حسن گلنراقي»، «غوغاي ستارگان» با صداي «پروين»، يا «مرغ سحر» با سروده‌اي از «ملک‌الشعراي بهار».

 

يکي ديگر از اين «ترانه ـ سرود»ها، ترانه‌اي است با صداي «ويگن» که «بي‌ستاره» نام دارد. شايد دليل علاقه‌مندي افراد سياسي به خواندن آن، ضمن اشاره‌اي که به «شب سياه و سنگين و بي‌ستاره» در ترانه مي‌شود، يعني آنچه که مي‌توانست استعاره‌اي از وضعيت سياسي و جو اختناق حاکم بر مردم و جامعه محسوب شود، يکي هم ترجيع‌بند آن باشد که نوع آرزومندي و حس عدالت‌خواهي در افراد آن گروه از فعالين سياسي را نشان مي‌داد.
پنج‌شنبه سالروز مرگ این خواننده معروف ایران است.

ستاره امشب، کسي نديده
مگر ستاره کجا رميده

مه آرميده، رنگش پريده

ابر سياه رو به‌‌ سر کشيده

چشماي ابر سيه پر آبه

مي‌خواد بباره، دلش خرابه

کو يک ستاره در آسمونم

بختم سياهه، خودم مي‌دونم

بنال اي ني بنال امشب به آواي جدائي

بگو با يار بي‌مهرم که دور از ما چرائي

رويم اي دل به دنيائي که رنگ غم نديده

به دنيائي که رنگ حسرت و ماتم نديده

شعر ساده و صميمي ترانۀ «بي‌ستاره» از «پرويز وکيلي»، و آهنگ آن در مايۀ دشتي از ساخته‌هاي «عطاالله خرم» است. «ترانه ـ سرود» ویگن را اینجا بشنوید .

منبع رادیو زمانه